เพิ่งเล่น Esoteric Ebb (2026) จบไปก็เรียกได้ว่าถูกใจทีเดียว เป็น RPG ที่ Setting ในโลกแฟนตาซีตะวันตกตามขนบที่มีเวทย์มนต์, เผ่าต่าง ๆ เช่น เอลฟ์หรือก็อบลิน เราได้รับบทเป็น Cleric ที่ถูกส่งมาสืบสวนเหตุระเบิดในเมืองชื่อ Norvik ซึ่งเมืองนี้ก็กำลังจะมีการเลือกตั้งครั้งแรกในอีก 5 วัน

การสนทนาที่เกี่ยวกับ Esoteric Ebb ไม่ว่าจะที่ใดก็ตามยากที่จะไม่ถูกโยงไปถึง RPG เลื่องชื่ออีกเกมก็คือ Disco Elysium และมักจะเจอประโยคว่า “นี่มันผู้สืบทอดของ Disco Elysium” หรือ “ภาคต่อของ Disco Elysium ที่คู่ควร” ผู้พัฒนาก็ไม่ได้ปฏิเสธอิทธิพลที่ได้รับมาเพราะใน Credits ของเกมเองยังกล่าวขอบคุณเกมดังกล่าวรวมถึงแรงบันดาลใจก่อนหน้าอีกทีทั้ง Dungeons & Dragons กับ Planescape: Torment ตัว Esoteric Ebb เองได้เสียงตอบรับที่ดีอย่างล้นหลามในหมู่ผู้เล่น CRPG และ Disco Elysium

ว่าแต่ Disco Elysium สำคัญไฉน?

Disco Elysium (2019) เป็น RPG โดย ZA/UM ซึ่ง Gameplay เป็นลักษณะทอยเต๋า Skill Check เหมือนกับ Tabletop RPG ที่มีจุดเด่นคือเนื้อเรื่อง และ Writing ของเกมไม่ว่าจะ Setting, Dialogue หรือข้อที่สำคัญคือ Skill ทั้งหลายที่กลายเป็นเสียงในหัวที่ทั้งช่วย หรือเป็นอุปสรรคในสถานการณ์ต่าง ๆ จนหลายสำนักยกให้เป็น 1 ในเกมที่ดีที่สุดตลอดกาล แต่ในส่วนของทีม ZA/UM เองเกิดปัญหาภายใน (ระดับมหากาพย์ที่ไม่สามารถสรุปลงในบทความนี้ได้) ส่งผลให้ทีมงานหลักและรองหลายคนออกจากบริษัท ส่วนลิขสิทธิ์เกมยังเป็นของ ZA/UM

พอทีมแตกโอกาสที่จะได้ภาคต่อยิ่งริบหรี่ (เดิมที ZA/UM กำลังพัฒนาเกม spin off หลังจากการลาออกระลอกแรก ต่อมามี Layoff ซ้ำเลยล้มโครงการไป) เมื่อเหล่า Developer เดิมไปตั้งบริษัทใหม่และเริ่มมีการเปิดตัวเกมที่ดูมีความคล้ายกับ Disco Elysium จึงเริ่มมีการแปะป้าย “ผู้สืบทอดทางจิตวิญญาณ หรือ Spiritual Successor” ซึ่งการแปะป้ายนั้นอาจจะมาจากสื่อ, เกมเมอร์ หรือจาก Developer เอง จนดูเหมือนเป็นศึกรัชทายาทแย่งชิงบัลลังก์

ในปัจจุบัน (เม.ย. 2026) มีบริษัทหรือเกมที่มีทีมงานเดิมของ Disco Elysium ดังนี้

• Red Info Limited มีการจดทะเบียน แต่ยังไม่มี Website หรือประกาศเกม
• Dark Math Games เกม Tangerine Antarctic (เดิมชื่อ XXX Nightshifts)
• Summer Eternal เปิดเผยเพียงโครงการชื่อ Red Rooster
• Longdue Games เกม Hopetown
• ZA/UM เดิม เกม Zero Parades ที่จะวางขาย พค 2026 และมี Demo ให้ลอง

3 เกมและ 5 บริษัทต่างก็ถูกตั้งมาให้เป็นผู้สืบทอด ด้วยความคาดหวังในระดับที่ต่างกัน ซึ่ง Hopetown และ Zero Parades ก็ใช้ Disco Elysium มาเป็นการโฆษณาใน Trailer ด้วย ส่วน Tangerine Antarctic มี Intro และ User Interface เกือบจะถอดแบบมาเลย เกมจากผู้พัฒนาอื่นที่ไม่มีทีมงานเดิมเกี่ยวข้องก็ถูกคาดหวังเช่นกัน เมื่อเห็นว่ามีความคล้ายเช่น Esoteric Ebb ที่เพิ่งกล่าวถึงไปและ Rue Valley (เกมหลังนี้กระแสตอบรับไม่ค่อยดีเท่าไร)

เสริม ในบรรดาบริษัทใหม่ก็มีเหตุการณ์ และการฟ้องร้องตามมาเช่นกัน อ่านได้ที่:

• After suing a Disco Elysium writer to prevent him from making his own game, a tech CEO who's allegedly banned from the Disco Elysium subreddit is trying to crowdfund a spiritual successor
• The Wild Story Behind Disco Elysium’s Spiritual Successors: Allegations, Legal Threats, and a USB Stick
• เทรดของคุณ Argo Tuulik หนึ่งในนักเขียนของ Disco Elysium เกี่ยวกับกรณีการฟ้องร้องบน X

เมื่อไหร่จะถูกเรียกว่าเหมือน Disco Elysium?

แน่นอนว่าไม่มีใครเคยกำหนดไว้ แต่ถ้าให้ผมลองเลือกคุณสมบัติบางอย่างมาจากการเล่น Esoteric Ebb หรือจาก Trailer ของเกมที่กล่าวไปข้างต้น ก็คิดว่าควรมีทั้ง 3 ข้อนี้ได้แก่

1. RPG ที่มีระบบ Skill Check และไม่เน้น Combat

แบ่ง Skill ต่าง ๆ เป็นกลุ่ม อาจจะอิงหรือไม่อิงจากระบบ Dungeons &Dragons เดิมก็ได้ เมื่อเจอสถานการณ์ต่างๆก็จะทำการสุ่มโอกาสกับ Skill ที่สัมพันธ์กับสถานการณ์นั้น ๆ การมีค่า Skill สูงไม่ได้แปลว่าจะผ่าน 100% แต่เป็นการเพิ่มโอกาส ตัว Esoteric Ebb ที่มี Combat แต่ถ้าสังเกตดี ๆ ก็ยังคงเป็นระบบ Skill Check ที่มีลูกเล่นเพิ่มมา

2. Narrative driven +/- Politics

พอ Gameplay เป็น Skill Check อย่างเดียวสิ่งที่ต้องมาช่วยเสริม (และแบก) ก็คือ Narrative และ Writing แม้ในสถานการณ์ย่อย Skill Check ไม่ผ่านก็ยังได้ผลลัพธ์ที่บันเทิง ในภาพใหญ่ก็ต้องสื่อสารชัดเจนว่าภารกิจหลักคืออะไร สิ่งที่อยากสื่อคืออะไร หรือบรรยากาศ และ Theme ชัดเจนหรือไม่ เช่น Esoteric Ebb ที่ออกไปทางตลกชวนหัวกว่า ข้อสำคัญอีกอย่างที่ผู้เล่นคาดหวังคือการวิพากษ์การเมืองในระดับบุคคลไปจนถึง World Building

3. The Voices in your head

อาจจะนับว่าเป็น 1 ในจุดเด่นที่สุดของเกมที่บรรดา Skill สามารถพูดเถียงกันในหัวเราเพื่อออกความเห็นต่อสถานการณ์ที่อยู่ตรงหน้า หรือทำให้ทุกอย่างแย่กว่าเดิม ความ ”ดัง” หรือโทนของเสียงนั้นเปลี่ยนไปตามว่าเรามีค่า Skill แต่ละอันไว้สูงเท่าไร นอกจากนี้อีกสิ่งที่อาจจะนับเสียงในหัวได้คือการที่ทั้ง Disco Elysium และ Esoteric Ebb ให้ความสำคัญกับการสำรวจสภาพจิตใจและปมของตัวละครหลัก

แล้ว Disco Elysium จำเป็นต้องมีผู้สืบทอดมั้ย?

ผมยังจำความรู้สึกตอนดู Force Awaken จบได้ว่า เป็นหนังที่ดูเอาเพลิน ๆ ผสมกับ “นี่มัน A New Hope 1.5 หรอ” อาจจะแย้งได้ว่ามีเค้กอร่อย 2 ก้อนมันดีกว่า 1 ก้อน แน่นอนว่าผมสนุกกับ Disco Elysium ผมยินดีถ้าจะมีเกมที่ทำให้ “รู้สึก” เหมือนตอนเล่น Disco Elysium แต่คงรู้สึกแปลก ๆ ถ้าได้เล่นเกมใหม่ที่เหมือนเอาของเดิมมา Reskin

ถ้าไปไล่ดูความเห็นใน Subreddit หรือ Trailer ของบริษัททั้ง 5 ที่กล่าวไปข้างต้น ผู้คนดูคาดหวังกับ Red Info Limited กับ Summer Eternal เพราะมีทีมงานหลักอยู่หลายคน ในขณะที่ Hopetown และ Zero Parades มีความเห็นเชิงลบมากกว่าเพราะถูกมองเป็นตัวร้ายในเหตุการณ์ที่เกิด เห็นได้ว่าประเด็นของทีมงานเดิม และการยอมรับจากแฟนคลับของการเป็น “ผู้สืบทอด” ก็ส่งผลตั้งแต่ยังไม่วางขาย

การยก Disco Elysium ขึ้นมาอาจจะเป็นวิธีประชาสัมพันธ์ หรือช่วยเป็นหลักประกันถ้ามีทีมงานเดิมอยู่ แต่ก็อาจจะกลายเป็นดาบ 2 คมซะเองหากตัวเกมมีความเหมือนมากเกินไปจนไม่มีจุดเด่นของตัวเองเลย หรือไม่สามารถทำตามความคาดหวังได้ เป็นเรื่องปกติที่งานสร้างสรรค์หนึ่งเป็นแรงบันดาลใจให้งานอีกชิ้น ตัว Disco Elysium เองนั้นก็ได้แรงบันดาลใจมาจากระบบ Tabletop RPG และเกมอย่าง Planescape: Torment

ตัวเกม Esoteric Ebb เองแม้จะมีความเหมือน แต่ก็มีหลายองค์ประกอบที่ต่างออกไปและเป็นตัวของตัวเอง ความเห็นส่วนตัวของผมคือ Disco Elysium มีจุดเด่นที่สามารถนำไปใช้กับเกมในอนาคตได้ แต่ทั้งฝั่งผู้สร้างและผู้เล่นก็ไม่ควรยึดติดกับการเป็น “ผู้สืบทอด” มากเกินไป เกมแต่ละเกมก็ควรมีจุดที่ยืนได้ด้วยตัวของมันเอง อย่าลืมว่าก่อนจะมี “Disco Elysium Spiritual Successor” เราเคยมี “Halo Killer” “GTA Clone” และเหล่า MOBA กับ Hero Shooter จำนวนมากที่ล้มหายตายจากไปในช่วง 10 กว่าปีที่ผ่านมา